Wat is Scrum?

Definitie: Scrum is een raamwerk voor agile samenwerken waarin een klein team in korte, vaste periodes van hooguit een maand, sprints genoemd, steeds een bruikbaar stuk product oplevert en daarna bijstuurt op basis van wat het heeft geleerd. Scrum kent drie verantwoordelijkheden (product owner, scrum master en ontwikkelaars), vaste overleggen en drie artefacten: de product backlog, de sprint backlog en het increment.

In het kort

• Het idee gaat terug op een artikel van Hirotaka Takeuchi en Ikujiro Nonaka uit 1986; Ken Schwaber en Jeff Sutherland werkten Scrum in 1995 uit tot een raamwerk.
• De naam komt uit het rugby: de scrum is het moment waarop het team als één geheel de bal probeert te veroveren.
• Een sprint duurt meestal twee weken en nooit langer dan een maand. Elke dag is er een korte afstemming van maximaal vijftien minuten.
• Scrum is ontstaan in softwareontwikkeling, maar wordt ook gebruikt in marketing, onderwijs en andere teams met complex werk.

Wat is Scrum?

Scrum is een manier om complex werk in kleine stappen te doen. In plaats van vooraf een compleet plan te maken en dat maandenlang uit te voeren, werkt een Scrum-team in korte rondes. Aan het begin van elke ronde kiest het team wat het gaat maken. Aan het eind laat het zien wat er klaar is, verzamelt het feedback en bepaalt het wat de volgende stap wordt.

Aha omschrijft Scrum als een procesraamwerk gebaseerd op empirisme: beslissingen nemen op basis van wat je ziet en ervaart, niet op basis van aannames vooraf. Dat rust op drie pijlers:

• Transparantie. Iedereen ziet wat er gebeurt, wat er klaar is en wat nog niet.
• Inspectie. Het team kijkt regelmatig naar het werk en de voortgang.
• Aanpassing. Als iets niet werkt, past het team de aanpak of de planning aan.

Scrum is geen complete methode met voorschriften voor elk detail. Het is een raamwerk: een beperkt aantal rollen, overleggen en afspraken, waarbinnen een team zelf bepaalt hoe het werkt.

Waar komt Scrum vandaan?

Volgens Asana introduceerden Hirotaka Takeuchi en Ikujiro Nonaka het idee in 1986 in een artikel in de Harvard Business Review. Ze beschreven hoe succesvolle productteams in Japan werkten: niet in een estafette waarin elke afdeling het stokje doorgeeft, maar als een rugbyteam dat samen naar voren beweegt.

Wikipedia beschrijft hoe Ken Schwaber en Jeff Sutherland hun eigen ervaringen combineerden en in 1995 een paper presenteerden waarin Scrum als raamwerk voor softwareontwikkeling werd beschreven. In 2001 waren beiden betrokken bij het Agile Manifesto, de basis van agile werken. De officiële beschrijving van Scrum staat in de Scrum Guide. Die verscheen volgens Wikipedia in 2009 en werd meerdere keren herzien, voor het laatst in november 2020.

Hoe werkt Scrum?

Scrum draait om een vaste cyclus die zich elke sprint herhaalt:

1. De product owner ordent de product backlog: een lijst met alles wat het product zou kunnen krijgen, met het belangrijkste bovenaan.
2. In de sprint planning kiest het team een sprintdoel en de onderdelen uit de backlog die het in deze sprint wil afronden.
3. Tijdens de sprint werkt het team aan die onderdelen. Elke dag stemmen de ontwikkelaars kort af in de daily scrum.
4. In de sprint review laat het team zien wat er klaar is en verzamelt het feedback van belanghebbenden.
5. In de retrospective kijkt het team naar de eigen samenwerking: wat ging goed en wat kan beter?
6. De volgende sprint begint, met een bijgewerkte backlog en de lessen van de vorige sprint.

Volgens Atlassian duurt een sprint meestal één tot vier weken, vaak twee. Wikipedia noemt een maand als bovengrens.

Welke rollen zijn er in Scrum?

De Scrum Guide spreekt sinds 2020 van verantwoordelijkheden in plaats van rollen, maar in de praktijk worden ze nog steeds de drie scrumrollen genoemd.

De product owner is één persoon, geen commissie. Volgens Aha is alleen de product owner bevoegd om de volgorde van de backlog te wijzigen. Daarmee is duidelijk wie beslist wat het belangrijkst is.

De scrum master is geen projectleider die taken verdeelt. Het is een coach die zorgt dat het team Scrum goed toepast en dat obstakels worden opgelost.

De ontwikkelaars zijn de mensen die het werk doen. Dat zijn niet alleen programmeurs: ook ontwerpers, testers of analisten horen erbij. Het team organiseert zichzelf en bepaalt hoe het werk wordt gedaan. Atlassian noemt een ontwikkelteam van meestal vijf tot zeven mensen; een volledig Scrum-team telt volgens Aha doorgaans maximaal ongeveer tien personen.

Product owner of productmanager?

De termen worden vaak door elkaar gebruikt, maar Aha maakt een duidelijk onderscheid. De productmanager kijkt naar buiten: de markt, de klanten, de prijsstelling en de lange termijn, vastgelegd in een productroadmap. De product owner kijkt naar binnen: welke onderdelen het team de komende sprints oppakt en in welke volgorde. In kleine organisaties is dat vaak dezelfde persoon. In grotere organisaties werken ze samen, waarbij de productmanager de richting bepaalt en de product owner die vertaalt naar de backlog.

Welke overleggen kent Scrum?

Bij kortere sprints zijn de overleggen naar verhouding korter. De sprint zelf geldt ook als overleg: het is de container waarbinnen alle andere overleggen plaatsvinden.

Daarnaast verfijnen veel teams tussendoor de backlog: onderdelen verduidelijken, opsplitsen en inschatten. Dat heet backlog refinement en is geen apart overleg in de Scrum Guide, maar wel een vast onderdeel van het werk.

Wat zijn de Scrum-artefacten?

• Product backlog. De geordende lijst met alles wat aan het product kan worden gedaan: functies, verbeteringen, fouten en onderzoek. Hij is nooit af en verandert mee met nieuwe inzichten.
• Sprint backlog. Het sprintdoel, de gekozen onderdelen voor deze sprint en het plan om ze af te ronden.
• Increment. Het bruikbare resultaat aan het eind van de sprint, dat voldoet aan de afgesproken kwaliteitseisen.

Bij elk artefact hoort een toezegging. Bij de product backlog is dat het productdoel, bij de sprint backlog het sprintdoel en bij het increment de definition of done: de afspraak wanneer iets echt klaar is, bijvoorbeeld gebouwd, getest, gedocumenteerd en online gezet.

Wat zijn de Scrum-waarden?

Atlassian vermeldt dat in 2016 vijf waarden aan de Scrum Guide werden toegevoegd:

• Toewijding. Het team zet zich in om de doelen te halen.
• Moed. Lastige problemen benoemen en aanpakken.
• Focus. Werken aan wat in deze sprint het belangrijkst is.
• Openheid. Eerlijk zijn over voortgang, problemen en twijfels.
• Respect. Elkaar zien als capabele, zelfstandige professionals.

Wat is het verschil tussen Scrum, agile en Kanban?

Agile is de overkoepelende filosofie. Scrum is er een concrete invulling van. Kanban is een andere invulling, gericht op een gelijkmatige stroom van werk. Volgens Atlassian combineren veel teams elementen van beide, bijvoorbeeld als Scrumban.

Wat zijn de voor- en nadelen van Scrum?

Voordelen

• Snel iets bruikbaars. Na elke sprint is er een werkend resultaat dat je kunt tonen en testen.
• Vroeg bijsturen. Problemen en verkeerde aannames komen snel aan het licht.
• Duidelijke prioriteiten. De product owner bepaalt wat het belangrijkst is.
• Betrokkenheid. De opdrachtgever ziet regelmatig resultaat en kan feedback geven.
• Voorspelbaar ritme. Vaste overleggen en sprints geven structuur.

Nadelen

• Geen vaste einddatum en scope. Aha noemt het ontbreken van een vaste eindtermijn en het risico op scope creep als nadelen.
• Afhankelijk van mensen en cultuur. Scrum werkt alleen als het team en de organisatie de principes echt toepassen.
• Overlegdruk. Wikipedia noemt kritiek dat de vele overleggen de productiviteit kunnen schaden.
• Minder geschikt voor kleine of verspreide teams. Een team van één of twee mensen heeft weinig aan alle rollen en overleggen, en deeltijd- of verspreide teams lopen sneller tegen grenzen aan.
• Schijnscrum. Wikipedia verwijst naar kritiek op organisaties die de vorm overnemen zonder de principes, bijvoorbeeld door sprints te gebruiken als strak deadlineschema.

Hoe meet je de voortgang in Scrum?

Aha noemt een aantal veelgebruikte meetinstrumenten:

• Burndown chart. Laat zien hoeveel werk er in de sprint nog openstaat.
• Velocity. Hoeveel werk een team gemiddeld per sprint afrondt, als basis voor planning.
• Sprintdoelen. Is het doel van de sprint gehaald?
• Teamcapaciteit. Hoeveel tijd er beschikbaar is, rekening houdend met vrije dagen en ander werk.

Gebruik deze cijfers om het team te helpen plannen, niet om teams met elkaar te vergelijken. Velocity verschilt per team en zegt weinig over productiviteit.

Uitgewerkt voorbeeld: een klantportaal in sprints

Stel dat een dienstverlener een klantportaal laat bouwen waarin klanten hun projecten, documenten en facturen zien. Met Scrum kan dat er zo uitzien:

1. Product backlog. De product owner verzamelt alle wensen: inloggen, projectoverzicht, documenten downloaden, facturen bekijken, berichten sturen, meldingen, rapportages. Bovenaan staat wat klanten nu het vaakst vragen.
2. Sprint 1. Doel: een klant kan inloggen en zijn lopende projecten met status zien. Aan het eind laat het team dat zien aan de product owner en twee testklanten.
3. Feedback. De testklanten willen vooral weten wanneer de volgende stap gepland is. Dat stond nog niet in de backlog en krijgt een hoge prioriteit.
4. Sprint 2. Doel: per project de planning en de documenten tonen. De berichtenfunctie schuift naar achteren.
5. Sprint 3. Doel: facturen bekijken en downloaden, gekoppeld aan het boekhoudpakket.
6. Retrospective. Het team merkt dat de product owner moeilijk bereikbaar is tussen de reviews door, en spreekt een vast moment per week af voor vragen.

Het verschil met een vooraf vastgelegd plan: na drie sprints staat er een portaal dat klanten echt gebruiken, en de volgorde van de functies is aangepast aan wat zij nodig bleken te hebben.

Scrum in een project met een externe ontwikkelaar

Bij een maatwerkproject waarin een bedrijf een externe partij inschakelt, ziet Scrum er vaak iets anders uit dan in een groot intern team:

• De opdrachtgever levert meestal de product owner, of werkt nauw samen met iemand die die rol vervult.
• Sprintreviews zijn het moment waarop de opdrachtgever nieuwe functies ziet en feedback geeft.
• De backlog is gedeeld, zodat beide partijen zien wat er gepland staat en wat klaar is.
• De afspraken over budget en scope zijn anders dan bij een vaste prijs. Bij Scrum stuur je per sprint bij, wat meer flexibiliteit geeft maar ook meer betrokkenheid van de opdrachtgever vraagt.

Een veelgemaakte fout is dat de opdrachtgever wel sprints afspreekt, maar geen tijd heeft om te reageren op de resultaten. Dan verliest Scrum zijn belangrijkste voordeel: tijdig bijsturen.

Veelgemaakte fouten met Scrum

• Een product owner zonder mandaat. Als elke keuze nog langs een manager moet, loopt de backlog vast.
• De daily scrum als statusvergadering. Het overleg is bedoeld voor de ontwikkelaars om bij te sturen, niet om verantwoording af te leggen aan een leidinggevende.
• Sprints vol plannen. Een team dat elke sprint meer belooft dan het kan, verliest vertrouwen en kwaliteit.
• Geen definition of done. Dan is iets bijna klaar, maar nooit echt klaar.
• Retrospectives overslaan. Juist daar verbetert het team zichzelf.
• Belanghebbenden die niet komen opdagen bij de review. Zonder feedback bouwt het team door op aannames.

Wanneer is Scrum geen goede keuze?

Scrum is sterk bij complex werk waarbij je vooraf niet alles weet. Het past minder goed als:

• het werk voorspelbaar en herhaalbaar is, zoals het afhandelen van supportvragen; dan werkt Kanban vaak beter;
• het team uit één of twee mensen bestaat, zodat de rollen en overleggen meer kosten dan opleveren;
• de opdrachtgever geen tijd heeft om regelmatig mee te kijken en te beslissen;
• de scope en einddatum om juridische of contractuele redenen vast moeten liggen.

Scrum-certificeringen

Wie zich in Scrum wil verdiepen, kan een training met certificaat volgen. Volgens Aha bieden onder meer Scrum Alliance, Scrum.org, Scrum Inc., PMI en Scaled Agile certificeringen aan. Bekende varianten zijn er voor scrum masters en product owners. Kosten, niveau en verplichte cursussen verschillen per aanbieder. Een certificaat zegt iets over kennis van het raamwerk; ervaring in de praktijk blijft minstens zo belangrijk.

Scrum en budget

Een vraag die opdrachtgevers vaak hebben: hoe weet je wat een project kost als de scope niet vastligt? Bij Scrum ligt de tijd per sprint vast, en daarmee ook de kosten per sprint. Wat wel kan bewegen, is wat er in die sprints wordt gebouwd. Dat geeft een andere manier van sturen:

• Budget als kader. Je spreekt een aantal sprints af en bepaalt per sprint wat het meest waardevol is.
• Vroeg stoppen kan. Is na een aantal sprints genoeg waarde opgeleverd, dan kun je stoppen met een bruikbaar product.
• Prioriteren is verplicht. Omdat niet alles in het budget past, moet de product owner keuzes maken.

Dat vraagt vertrouwen en betrokkenheid van beide kanten. Een duidelijke afbakening vooraf, bijvoorbeeld in een discovery-fase, helpt om de eerste sprints gericht te beginnen.

Hoe begin je met Scrum?

1. Kies een product of project met complex werk waarbij bijsturen waarde heeft.
2. Wijs een product owner aan die mandaat heeft om keuzes te maken.
3. Stel een eerste product backlog op en orden die op waarde.
4. Kies een sprintlengte, bijvoorbeeld twee weken, en houd die een tijd vast.
5. Plan de vaste overleggen in de agenda.
6. Spreek een definition of done af, zodat duidelijk is wanneer iets klaar is.
7. Evalueer na een paar sprints. Atlassian adviseert om de overleggen eerst twee sprints te proberen en daarna bij te sturen.

Wat betekent dit voor jouw project?

Scrum en mijn manier van werken delen een uitgangspunt: klein beginnen, iets bruikbaars opleveren en bijsturen op basis van wat je ziet. Ik wil vooraf duidelijk hebben wat we met een eerste versie bedoelen. Dat lijkt op wat Scrum een sprintdoel noemt: een concreet resultaat dat je kunt laten zien en testen.

Leadooo, mijn eigen kleine CRM-app, laat zien waarom dat werkt. Een kleine eerste versie met een afgebakend doel helpt om het proces in de praktijk te begrijpen. Uitbreidingen komen daarna, op basis van wat er echt nodig blijkt.

Voor een klein maatwerkproject is het volledige Scrum-raamwerk vaak zwaarder dan nodig. De principes blijven wel bruikbaar: één persoon die prioriteiten bepaalt, korte rondes met zichtbaar resultaat en vaste momenten om terug te kijken.

Vraag? Stuur me voor wie het is, wat er nu gebeurt en wat de eerste versie moet oplossen. Dan bepalen we samen de logische eerste stap. Lees ook hoe ik een webapplicatie ontwikkel.

Veelgestelde vragen over Scrum

Wat is Scrum in het kort?

Scrum is een raamwerk voor agile samenwerken waarin een team in korte, vaste periodes van hooguit een maand een bruikbaar stuk product oplevert en daarna bijstuurt. Het kent drie rollen, vier vaste overleggen en drie artefacten.

Wat zijn de rollen in Scrum?

Scrum kent drie rollen: de product owner, die de product backlog beheert en prioriteiten bepaalt; de scrum master, die het team coacht en belemmeringen wegneemt; en de ontwikkelaars, die samen het werk uitvoeren en elke sprint een bruikbaar resultaat opleveren.

Wat is het verschil tussen Scrum en agile?

Agile is een overkoepelende manier van denken over wendbaar werken, vastgelegd in het Agile Manifesto uit 2001. Scrum is een concreet raamwerk om agile te werken, met vaste rollen, sprints en overleggen.

Verwante termen

Discovery-fase · Scope creep · Fixed price vs nacalculatie · Product-market fit · Prototype · Doorontwikkeling en onderhoud