Definitie: Open source is software waarvan de broncode openbaar beschikbaar is, zodat iedereen die mag inzien, gebruiken, aanpassen en verspreiden volgens de voorwaarden van een open source licentie. Bekende voorbeelden zijn Linux, WordPress, Firefox, MySQL en het framework Laravel.
In het kort
- Bij open source is de broncode openbaar; bij gesloten (propriëtaire) software houdt de maker die geheim.
- De voorwaarden staan in een licentie, zoals GPL, MIT, Apache of BSD. De Open Source Initiative (OSI) beoordeelt welke licenties aan de definitie voldoen.
- Open source is vaak gratis te gebruiken, maar niet kosteloos: installatie, aanpassing, hosting en beheer kosten tijd en geld.
- Veel maatwerksoftware is gebouwd op open source onderdelen, zoals frameworks, databases en bibliotheken.
Wat is open source?
Open source betekent letterlijk open bron. De broncode, de leesbare instructies waaruit software bestaat, is voor iedereen in te zien. Lenovo omschrijft open source als software waarvan de broncode openlijk beschikbaar is om te gebruiken, aan te passen en te verspreiden.
Tegenover open source staat propriëtaire of gesloten software. Daar houdt de maker de broncode voor zichzelf en betaal je meestal voor een licentie om de software te gebruiken. Microsoft Office en de meeste SaaS-pakketten zijn daar voorbeelden van.
Open source is ook niet hetzelfde als een open standaard. Codasip legt uit dat een open standaard een openbare specificatie is, zoals een afspraak over hoe systemen gegevens uitwisselen, terwijl open source gaat over de broncode zelf.
Waar komt open source vandaan?
Volgens phoenixNAP was het delen van code in de begintijd van de computer, in de jaren vijftig en zestig, heel gewoon. In de jaren zeventig gingen bedrijven hun broncode afschermen. In de jaren tachtig begon Richard Stallman met de Free Software Foundation een tegenbeweging en schreef hij de GNU General Public License (GPL). Eind jaren negentig ontstond de term open source, bedoeld om vrije software aantrekkelijker te maken voor bedrijven. Daaruit kwam de Open Source Initiative voort.
Welke open source licenties zijn er?
| Licentie | Kenmerk | Gevolg voor wie de software aanpast |
|---|---|---|
| MIT | Zeer ruim, alleen naamsvermelding vereist | Je mag aanpassingen gesloten houden |
| BSD | Vergelijkbaar met MIT | Aanpassingen mogen gesloten blijven |
| Apache 2.0 | Ruim, met afspraken over patenten | Aanpassingen mogen gesloten blijven |
| GNU GPL | Copyleft: afgeleide werken moeten ook open zijn | Verspreid je aangepaste software, dan moet die ook onder de GPL |
Berkeley wijst op dit verschil: de BSD-licentie laat aanpassingen gesloten, terwijl de GPL vereist dat aanpassingen openbaar en aanpasbaar worden gedeeld. Voor een bedrijf dat software bouwt of laat bouwen, is dat verschil belangrijk.
Bekende voorbeelden van open source
- Besturingssystemen: Linux en de vele varianten daarvan.
- Websites en webservers: WordPress, Apache HTTP Server.
- Databases: MySQL en PostgreSQL.
- Ontwikkeling: frameworks zoals Laravel, React en Flutter.
- Infrastructuur: Docker en Kubernetes.
- AI: TensorFlow en PyTorch, en open taalmodellen zoals Llama en Mistral.
- Bedrijfssoftware: Odoo.
- Kantoor en media: LibreOffice, GIMP en VLC.
Voordelen en nadelen van open source
| Voordelen | Nadelen |
|---|---|
| Geen licentiekosten voor het gebruik | Inrichting, aanpassing en beheer kosten wel tijd en geld |
| Transparant: je kunt zien hoe het werkt | Kwaliteit en documentatie wisselen per project |
| Minder afhankelijk van één leverancier | Geen vaste helpdesk, tenzij je die inkoopt |
| Aan te passen aan eigen wensen | Projecten kunnen worden verlaten door de makers |
| Grote gemeenschap en veel kennis | Vraagt technische kennis om goed te gebruiken |
Open source en maatwerk
Vrijwel elke webapplicatie bevat open source. Een maatwerkapplicatie in Laravel draait bijvoorbeeld op PHP, gebruikt een MySQL- of PostgreSQL-database en tientallen open source pakketten. Laravel zelf is gratis te gebruiken onder de MIT-licentie. Het eigen werk, de logica die specifiek is voor jouw bedrijf, wordt daarbovenop gebouwd.
Dat heeft twee gevolgen. Je hoeft niet te betalen voor de basis, en de onderdelen zijn bekend bij veel ontwikkelaars. Daardoor kan een andere partij later makkelijker aansluiten. Maar het betekent ook dat open source onderdelen moeten worden bijgehouden: een verouderd pakket kan een beveiligingsrisico worden.
Let bij open source in maatwerk op deze punten:
- Controleer de licenties van gebruikte pakketten, zeker als je de software verkoopt of verspreidt.
- Kies actief onderhouden projecten met een gemeenschap die updates uitbrengt.
- Spreek af wie updates doet en hoe vaak.
- Maak afspraken over de eigen broncode, want die valt niet automatisch onder een open source licentie.
Wat betekent dit voor jouw project?
Bij een nieuw idee onderzoek ik eerst of een bestaand pakket, een koppeling of maatwerk het beste past. Een open source pakket kan daarin een goede optie zijn, als het proces er goed bij past en er iemand is die het beheert. Bouw ik maatwerk, dan kies ik voor een gangbare open source basis, zodat je niet afhankelijk bent van één ontwikkelaar.
Twijfel je tussen een open source pakket, standaardsoftware en maatwerk? Stuur me hoe het proces nu loopt en wie ermee werkt. Dan bepalen we samen de logische eerste stap. Lees ook wat er komt kijken bij een maatwerk webapplicatie.
Veelgestelde vragen over open source
Wat is open source?
Open source is software waarvan de broncode openbaar beschikbaar is, zodat iedereen die mag inzien, gebruiken, aanpassen en verspreiden volgens de voorwaarden van de licentie. Voorbeelden zijn Linux, WordPress en MySQL.
Is open source software gratis?
Open source software is meestal gratis te gebruiken, omdat er geen licentiekosten zijn. Installatie, aanpassing, hosting, ondersteuning en beheer kosten wel tijd en geld.
Mag je open source software commercieel gebruiken?
Ja, de meeste open source licenties staan commercieel gebruik toe. Sommige licenties, zoals de GPL, stellen wel voorwaarden als je aangepaste software verspreidt.
Verwante termen
Broncode · Vendor lock-in · Open-source LLM · Laravel · Maatwerk software · Intellectueel eigendom software
← Terug naar de kennisbank