Definitie: Agile is een manier van werken waarbij een team in korte cycli steeds een bruikbaar deel van een product oplevert, feedback ophaalt en de plannen daarop bijstelt. Het is vastgelegd in het Agile Manifesto uit 2001 en vormt de basis voor methoden als Scrum en Kanban.
In het kort
- Agile is ontstaan in softwareontwikkeling als alternatief voor de watervalmethode, waarbij alles vooraf wordt vastgelegd en pas aan het eind wordt opgeleverd.
- Het Agile Manifesto werd in februari 2001 opgesteld door 17 softwareprofessionals in Utah en bevat 4 waarden en 12 principes.
- Scrum is de bekendste agile methode, met sprints van enkele weken en vaste rollen zoals product owner en scrum master.
- Voor een opdrachtgever betekent agile: eerder iets werkends zien, kunnen bijsturen en actief betrokken blijven.
Wat is agile?
Agile betekent letterlijk wendbaar. In de context van projecten gaat het om een werkwijze die verandering niet als probleem ziet, maar als iets wat je verwacht. In plaats van maandenlang te plannen en dan in één keer op te leveren, werkt een agile team in korte periodes. Na elke periode is er iets bruikbaars, wordt er gekeken wat werkt en wordt het plan waar nodig aangepast.
De gedachte daarachter is eenvoudig. Bij de start van een softwareproject weet je nooit alles. Gebruikers ontdekken pas wat ze nodig hebben als ze iets in handen krijgen. De markt verandert. Technische keuzes blijken anders uit te pakken. Een werkwijze die daar ruimte voor laat, levert vaker iets op wat echt wordt gebruikt.
Agile is daarbij geen vaste methode, maar een verzameling waarden en principes. Methoden als Scrum, Kanban en Extreme Programming zijn concrete uitwerkingen daarvan.
Waar komt agile vandaan?
In de jaren negentig zochten steeds meer ontwikkelaars naar alternatieven voor de watervalmethode. Bij die aanpak volgen de fasen elkaar strikt op: eisen, ontwerp, bouw, test en oplevering. Dropbox beschrijft agile als een reactie op die methode, die als te weinig flexibel werd ervaren. Projecten duurden lang, en tegen de tijd dat iets klaar was, waren de wensen vaak al veranderd.
In februari 2001 kwamen 17 softwareprofessionals samen in Utah. Volgens The Digital Project Manager noemden ze zich de Agile Alliance. Ze stelden het Manifesto for Agile Software Development op, dat sindsdien de basis vormt van agile werken.
Wat zijn de vier waarden van het Agile Manifesto?
Het manifest stelt vier waarden voorop, telkens als voorkeur van het ene boven het andere:
| Waarde | Wat het betekent in de praktijk |
|---|---|
| Individuen en interacties boven processen en hulpmiddelen | Goed overleg tussen mensen is belangrijker dan een perfect ingericht proces |
| Werkende software boven uitgebreide documentatie | Iets wat werkt, zegt meer dan een dik document over hoe het zou moeten werken |
| Samenwerking met de klant boven contractonderhandelingen | Opdrachtgever en team werken samen aan het resultaat in plaats van tegenover elkaar |
| Reageren op verandering boven het volgen van een plan | Een plan is een hulpmiddel, geen doel op zich |
Het manifest zegt er nadrukkelijk bij dat de zaken rechts ook waarde hebben. Documentatie, plannen en contracten zijn niet verboden. Het gaat om waar de nadruk ligt.
De twaalf principes in het kort
Het manifest wordt ondersteund door twaalf principes. Samengevat:
- De klant tevredenstellen door vroeg en regelmatig waardevolle software op te leveren.
- Veranderende wensen verwelkomen, ook laat in het project.
- Vaak werkende software opleveren, met een voorkeur voor korte termijnen.
- Opdrachtgever en ontwikkelaars werken dagelijks samen.
- Bouw projecten rond gemotiveerde mensen en geef ze vertrouwen.
- Direct gesprek is de beste manier om informatie over te dragen.
- Werkende software is de belangrijkste maat voor voortgang.
- Een duurzaam tempo dat het team lang kan volhouden.
- Voortdurende aandacht voor technische kwaliteit en goed ontwerp.
- Eenvoud: de kunst van het werk dat je niet hoeft te doen.
- De beste ontwerpen komen uit zelforganiserende teams.
- Het team reflecteert regelmatig en past zijn werkwijze aan.
Agile en waterval: wat is het verschil?
| Waterval | Agile | |
|---|---|---|
| Planning | Alles vooraf vastgelegd | Grof plan vooraf, details per cyclus |
| Oplevering | Eén keer, aan het eind | Regelmatig, in kleine delen |
| Veranderingen | Lastig en duur | Verwacht en ingepland |
| Betrokkenheid opdrachtgever | Vooral aan begin en eind | Doorlopend |
| Risico | Problemen worden laat zichtbaar | Problemen worden vroeg zichtbaar |
| Geschikt voor | Vaste, goed bekende eisen | Onzekerheid en voortschrijdend inzicht |
Waterval is niet per definitie slecht. Bij een project met volledig vaste eisen, bijvoorbeeld door wetgeving, kan een vooraf vastgelegd plan prima werken. Bij de meeste softwareprojecten is er echter onzekerheid, en dan past agile beter.
Agile en Scrum: wat is het verschil?
Agile is de overkoepelende filosofie. Scrum is een concrete methode om die filosofie toe te passen. ClickUp omschrijft Scrum als onderdeel van de agile familie.
Scrum werkt met sprints: vaste periodes van meestal twee tot vier weken waarin het team een afgesproken hoeveelheid werk oplevert. Er zijn drie rollen:
- Product owner: bepaalt wat er gebouwd wordt en in welke volgorde, en vertegenwoordigt de opdrachtgever en gebruikers.
- Scrum master: bewaakt het proces en helpt het team obstakels weg te nemen.
- Ontwikkelteam: bepaalt zelf hoe het werk wordt uitgevoerd.
Vaste momenten in Scrum zijn de sprintplanning, een korte dagelijkse stand-up, de sprintreview waarin het resultaat wordt getoond en de retrospective waarin het team de eigen werkwijze evalueert.
Hoe ziet een sprint eruit?
Een sprint van twee weken in een softwareproject kan er zo uitzien:
- Sprintplanning. Product owner en team kiezen de belangrijkste punten van de lijst met wensen, de backlog, en bepalen wat haalbaar is.
- Bouwen. Het team werkt de gekozen punten uit. Een korte dagelijkse afstemming laat zien wat af is, wat er volgt en waar iemand op vastloopt.
- Testen. Elk afgerond onderdeel wordt getest, liefst deels automatisch.
- Sprintreview. Het team laat werkende software zien aan de opdrachtgever en gebruikers. Hun reacties gaan terug naar de backlog.
- Retrospective. Het team bespreekt wat goed ging en wat beter kan in de samenwerking.
- Volgende sprint. Met de nieuwe inzichten begint de cyclus opnieuw.
Het belangrijkste moment voor een opdrachtgever is de review. Daar zie je wat er gebouwd is en kun je bijsturen voordat er weer twee weken in een richting wordt gewerkt.
Andere agile methoden
| Methode | Kenmerk | Past bij |
|---|---|---|
| Scrum | Vaste sprints, rollen en momenten | Productontwikkeling met een vast team |
| Kanban | Doorlopende stroom van werk op een bord, met een limiet op werk in uitvoering | Beheer, support en teams met veel losse verzoeken |
| Extreme Programming (XP) | Technische praktijken zoals testen vooraf en samen programmeren | Softwareteams die veel waarde hechten aan codekwaliteit |
| Lean | Verspilling elimineren en de waardestroom optimaliseren | Procesverbetering, ook buiten software |
Atlassian merkt op dat Scrum en XP populair zijn bij softwareteams en Kanban bij servicegerichte teams.
Agile werken buiten software
Agile is begonnen in software, maar wordt nu ook gebruikt in marketing, HR, onderwijs en dienstverlening. HRpraktijk vat, op basis van het boek Scrum van Jeff Sutherland, een aantal uitgangspunten samen: kleine teams, korte sprints, aan het eind van elke sprint iets bruikbaars opleveren en zelfsturing over de uitvoering. De product owner bepaalt de prioriteit, het team bepaalt hoe.
Agile en afspraken over prijs
Een veelgestelde vraag is hoe je agile combineert met een budget. Bij een vaste prijs ligt de scope vast, wat botst met de flexibiliteit van agile. Bij nacalculatie is er flexibiliteit, maar minder zekerheid over de totale kosten. Veel projecten kiezen een tussenvorm: een vast budget per periode of per fase, met een vaste prioriteitenlijst. Wat binnen het budget past, wordt gebouwd in de volgorde van belangrijkheid. Zo blijft het totaalbedrag beheersbaar en blijft er ruimte om te kiezen.
Kritiek op agile
Agile is niet zonder kritiek. The Digital Project Manager besteedt er een aparte sectie aan. Veelgehoorde punten zijn dat agile in grote organisaties is verworden tot een set rituelen en certificaten, dat de nadruk op snelheid ten koste kan gaan van kwaliteit en dat het moeilijk is om lange termijn en architectuur te bewaken als alles in korte cycli gebeurt. Daarom spreken sommigen liever van wendbaarheid dan van agile: het gaat om de houding, niet om de methode.
Wat zijn de valkuilen van agile?
- Agile als excuus om niet te plannen. Ook agile projecten hebben een doel, een budget en een globale planning nodig.
- Geen beschikbare opdrachtgever. Agile werkt alleen als iemand keuzes maakt en feedback geeft.
- Alleen de rituelen overnemen. Stand-ups en sprints zonder echte feedback van gebruikers leveren weinig op.
- Scope die blijft groeien. Flexibiliteit is iets anders dan alles erbij nemen. Een product owner moet ook nee zeggen.
- Documentatie overslaan. “Werkende software boven documentatie” betekent niet “geen documentatie”.
- Onduidelijke afspraken over geld. Een vaste prijs en volledige flexibiliteit gaan slecht samen. Spreek af hoe je met veranderingen omgaat.
Wat betekent agile voor jou als opdrachtgever?
Als je software laat bouwen op een agile manier, verandert jouw rol. Je bent niet alleen aan het begin en aan het eind betrokken, maar regelmatig. Je bekijkt tussenversies, geeft feedback en maakt keuzes over wat als eerste nodig is. Dat vraagt tijd, maar het voorkomt dat je na maanden iets krijgt wat niet aansluit.
Praktisch betekent dit:
- Bepaal wat de eerste versie moet kunnen. Niet alles, maar het belangrijkste.
- Wijs één persoon aan die beslist over prioriteiten.
- Plan tijd in om tussenversies te bekijken en te testen met echte gebruikers.
- Spreek af hoe wijzigingen worden afgewogen tegen tijd en budget.
- Kijk na elke oplevering of de volgende stap nog de juiste is.
Wat betekent dit voor jouw project?
Ik wil vooraf duidelijk hebben wat we met een eerste versie bedoelen. Dat klinkt misschien minder flexibel dan agile, maar het is juist de basis. Een kleine, afgebakende eerste versie maakt het mogelijk om snel iets werkends te hebben en daarna op basis van echt gebruik te verbeteren.
Leadooo, mijn eigen kleine CRM-app voor leads, offertes, vervolgacties en een vandaagoverzicht, laat dat principe zien. Een kleine eerste versie helpt om het proces in de praktijk te begrijpen. Uitbreidingen zoals afsprakenmodules staan daarom als plan op de lijst, en niet in de eerste versie.
Mijn traject volgt dezelfde gedachte: een procesgesprek van ongeveer twintig minuten, een betaalde blauwdruk met een voorstel voor de eerste versie, de bouw van die eerste versie en daarna beheer en verbetering.
Vraag? Stuur me voor wie het is, wat er nu gebeurt en wat de eerste versie moet oplossen. Dan bepalen we samen de logische eerste stap. Lees ook hoe ik een maatwerk webapplicatie aanpak.
Veelgestelde vragen over agile
Wat is agile werken?
Agile werken is een werkwijze waarbij een team in korte cycli een bruikbaar deel van een product oplevert, feedback ophaalt en de plannen daarop bijstelt. Het is gebaseerd op de vier waarden en twaalf principes van het Agile Manifesto uit 2001.
Wat is het verschil tussen agile en Scrum?
Agile is de overkoepelende filosofie met waarden en principes. Scrum is een concrete methode die agile toepast, met sprints van enkele weken en vaste rollen zoals product owner, scrum master en ontwikkelteam.
Wat is agile softwareontwikkeling?
Agile softwareontwikkeling is het bouwen van software in korte iteraties, waarbij regelmatig werkende software wordt opgeleverd en de opdrachtgever doorlopend betrokken is. Veranderende wensen worden verwacht en meegenomen in de volgende iteratie.
Verwante termen
Scope creep · Discovery-fase · Fixed price vs nacalculatie · Prototype · Proof of concept · DevOps · Functionele eisen
← Terug naar de kennisbank